Meer leerwinst bij rekenen PO door beter formatief toetsen

OnderwijsXtra - Meer leerwinst door beter formatief toetsenHulp bij formatief toetsen

Leerkrachten kunnen nog wel hulp gebruiken bij formatief toetsten.

Dit concludeerde Michiel Veldhuis na onderzoek hoe leerkrachten in het basisonderwijs, zelf de reken-wiskunde-vaardigheden van hun leerlingen kunnen toetsen.

Veldhuis promoveerde 24 juni 2015 op dit onderwerp. 

Improving Classroom Assessment

Het promotieonderzoek maakt deel uit van het project Improving Classroom Assessment uit het onderzoeksprogramma 'Rekenen in het PO'.

Uit het onderzoek dat onder 960 leerkrachten werd gehouden, bleek dat er nog winst te behalen valt bij formatief toetsen. Dit komt doordat leerkrachten vooral standaardtoetsen uit het leerlingvolgsysteem en de lesmethode gebruiken. Voor een juiste instructie is het echter nodig dat leerkrachten regelmatig ook zelf formatieve toetsen afnemen, hetgeen inhoudt: korte gerichte vragen en opdrachten die boven tafel krijgen of leerlingen bepaalde bouwstenen beheersen.

Wat is formatief toetsen?

Formatieve toetsen laten zien wat leerlingen al kennen en kunnen, zodat leerkrachten hun onderwijs daarop kunnen aanpassen. En met de juiste ondersteuning bij het gebruik van formatieve toetstechnieken, presteren de leerlingen beter.

In het rekenen-wiskundeonderwijs worden formatieve toetsen al veel gebruikt, zo blijkt uit een vragenlijst onder ruim 1000 leraren. Formatieve toetsen worden vaker gebruikt dan summatieve toetsen die vooral waarderen met een cijfer.

Volgens Veldhuis weet menig leerkracht echter nog niet wat formatief toetsen inhoudt. Men gebruikt bijvoorbeeld nauwelijks opgaven waarin leerlingen kunnen laten zien wat ze al weten. Of men ziet niet dat toetsen meer is dan het afnemen van test. Formatief toetsen omvat alle manieren van verzamelen van informatie over leerlingen, zodat op basis daarvan de instructie kan worden aangepast.

Zo kan een leerkracht de leerlingen drie verhaaltjessommen laten maken en in de volgende les de drie bijbehorende kale sommen. Met dit experimentje kan hij/zij goed zien welke leerlingen problemen hebben met tekstbegrip en welke leerlingen over het rekenen struikelen. Als hij de resultaten vervolgens met hen bespreekt, worden de leerlingen zich meer bewust van deze pijnpunten.

Nieuwe toetstechnieken

Veldhuis en zijn onderzoekers ontwikkelden een set formatieve toetstechnieken voor het reken-wiskundeonderwijs in groep 5. Zij onderzochten de technieken op effectiviteit. Daartoe werden leerkrachten in drie workshops van een uur begeleid in het gebruik ervan.

De leerlingen van deze leerkrachten bleken na een half jaar, tussen medio en eind groep 5, acht punten vooruit te zijn gegaan op het Cito-leerlingvolgsysteem. De leerlingen uit de controlegroepen gingen ruim vijf punten vooruit.

Meer leerwinst

Volgens Veldhuis vergroot deze manier van toetsen de leerwinst: 'We zagen dat leerkrachten meer inzicht kregen in de vaardigheden van leerlingen. Zo konden ze meer aandacht besteden aan onderwerpen waar leerlingen moeite mee hadden. We hadden daar wel drie workshops met de leerkrachten voor nodig, zodat ze ook de gelegenheid kregen om hun ervaringen met elkaar te bespreken.

Ter voorbeeld:

De leerkracht noemt twee getallen en vraagt of ze samen 'over de tien' gaan. De leerlingen krijgen groene en rode kaartjes. Groen is 'ja' en rood is 'nee'. Na over de tien volgt 'over de honderd' en 'over de duizend'. Bijvoorbeeld 4 en 7, 40 en 70, 400 en 700. Het gaat erom dat leerlingen de analogie doorhebben.

Kritiek

De leerkrachten van de workshops hadden wel enige kritiek. Zo vonden zij het lastig dat niet precies beschreven werd welke toetsuitkomsten ze konden verwachten, zoals dat bij standaardtoetsen wel het geval is. En omdat zij  ook ook toetstechnieken bedachten bij de leerstof van dat moment, moesten ze ook zelf bepalen waar ze op moesten letten. De toetstechnieken kunnen niet altijd even makkelijk in het lesprogramma worden geïntegreerd.

Van de klassikale techniek met de groene en rode kaartjes vond men dat men niet van iedere leerling de antwoorden kon overzien. Een globale indruk was echter het doel van deze techniek. Om specifieke kennis te verkrijgen, kun je de opdracht met een kleinere groep herhalen. Maar over het algemeen ging het toepassen van de toetstechnieken de leerkrachten goed af.

Leerlingen enthousiast

De onderzoekers hebben bewust korte, makkelijk te gebruiken toetstechnieken ontwikkeld die dicht tegen de gangbare rekenen-wiskundemethodes aanzitten, zonder vast protocol. De technieken kunnen door de leerkrachten aangepast worden aan hun eigen ideeën en onderwijspraktijk. De leerkrachten bedachten variaties op wat wij hun aanreikten. En niet alleen de leraren werden enthousiast, want de leerlingen vroegen regelmatig wanneer ze weer rekenspelletjes gingen doen!

Toetsprofielen leerkracht

Ten slotte onderzocht Veldhuis wat voor toetsgedrag leraren laten zien. Uit de antwoorden in de onderzoeksvragenlijsten, kwamen vier toetsprofielen van leraren naar voren. De profielen helpen om begeleiding op maat te kunnen bieden.

De grootste groep leerkrachten hoorde bij het profiel van de mainstream toetsers (ruim 35 procent). Dat zijn de leraren die rechttoe rechtaan gebruikmaken van zowel formatieve als summatieve toetsen.

Dan is er de groep enthousiaste toetsers, die veel en bewust gebruikmaken van verschillende soorten toetsen.

De derde groep zijn de minder enthousiasten, die toetsen niet zo nuttig vinden en ze dus ook niet zo vaak afnemen.

De laatste groep zijn de alternatieve toetsers, die toetsen noch belangrijk noch nuttig vinden, maar wel zelf toetsen maken en aanpassen. 

Meer informatie

Wilt u meer weten over het onderzoek en de resultaten? Gaat u dan hier naar het artikel op de website van NRO.

Wilt u meer weten over Rekenen-Wiskunde en Toetsen in het PO? Klikt u dan op de knoppen hieronder. U vindt hier alle relevante links voor scholen en leerkrachten verzameld.

 

Rekenen PO

 

Wiskunde PO

 

   Toetsen

 

Wij wensen u veel succes met het rekentoetsbeleid op uw school!

 
Yvonne Koster
OnderwijsXtra
 

Lees ook deze artikelen over Rekenen:

 

 Beter spellen en rekenen door bewegen!

 Het rekenonderwijs en het kindergeheugen

Schildklierhormoon onontbeerlijk voor rekenbrein baby

 

© OnderwijsXtra

© 2011 Het maken van kopieën of printscreens van onze website(pagina's) of enige andere vorm van duplicatie zonder onze nadrukkelijke en schriftelijke toestemming is verboden.
OnderwijsXtra | Alle rechten voorbehouden | KvK 54015545
privacybeleid | disclaimer