Taalontwikkelingsstoornissen bij leerlingen; hoe zit het?

OnderwijsXtra - Taalontwikkelingsstoornissen bij leerlingen; hoe zit het?

Hoe zit het met taalontwikkelingsstoornissen bij leerlingen?

Iedere professional in het onderwijs werkt met regelmaat met leerlingen die een taalontwikkelingsstoornis (TOS) hebben. Gemiddeld genomen zitten in elke schoolklas een à twee leerlingen met TOS. 

Wat is TOS eigenlijk?

De afkorting TOS staat voor TaalOntwikkelingsStoornis. Een kind heeft TOS als het zich op het gebied van spraak en taal duidelijk anders en minder goed ontwikkelt dan leeftijdgenoten. TOS is een aangeboren ontwikkelingsstoornis.

De stoornis is neurologisch van aard, maar de exacte oorzaak is nog niet bekend. De hersenen van iemand met TOS kunnen taal niet goed verwerken. Hierdoor ontstaan problemen in onder andere het praten en leren. TOS uit zich bij een ieder weer anders: de kenmerken variëren in aard en ernst.

Kenmerken TOS

Onder andere de volgende kenmerken kunnen voorkomen (maar hoeven niet alle aanwezig te zijn om te kunnen spreken van TOS):

  • Een kleine woordenschat en/of moeite om op woorden te komen
  • Vaak dezelfde woorden gebruiken
  • Woorden net in de verkeerde context gebruiken
  • Woorden verkeerd uitspreken, niet goed verstaanbaar spreken
  • Fouten maken in de woordvorming (werkwoordvervoegingen bijvoorbeeld)
  • Korte zinnen gebruiken en fouten maken in de zinsopbouw (kromme zinnen)
  • Moeite met de verhaalopbouw, van de hak op de tak, te weinig informatie geven of juist teveel irrelevante details noemen
  • Veel stiltes of 'eh' tussendoor (tijd nodig om na te denken over volgend woord of volgende zin)
  • De indruk wekken niet te luisteren als er gepraat wordt
  • Niet begrijpen wat er gezegd wordt of niet kunnen onthouden wat er gezegd is
  • Moeite met lezen en spellen (bijna de helft van de mensen met TOS heeft tevens dyslexie)
  • Moeite met rekenen en zaakvakken (ook daarbij speelt taal namelijk een cruciale rol)
  • Moeite met plannen en organiseren
  • Misverstanden in de communicatie
  • Stil overkomen, weinig of niets zeggen, niet deelnemen aan groepsgesprekken.
  • Voor de beurt spreken (gauw een antwoord roepen om het werkgeheugen leeg te maken) of juist snel zeggen: 'Weet ik niet'

Gevolgen TOS

Een taalontwikkelingsstoornis heeft invloed op onder andere het leren op school, op hobby's, stage, werk, vriendschappen en op relaties. Herkent of onderkent men een TOS niet, dan worden mensen met deze stoornis vaak bestempeld als stil, verlegen of juist een driftkikker, onhandig, moeilijk lerend, ongeconcentreerd, ongeïnteresseerd en/of laaggeletterd.

Daarnaast kunnen herhaaldelijke communicatieproblemen en frustraties leiden tot emotioneel vastlopen en gedragsmoeilijkheden. Het gevaar bestaat dat men symptomen probeert te bestrijden, maar de TOS die eraan ten grondslag ligt, over het hoofd ziet.

Onderwijsxtra - Taalontwikkelingsstoornissen bij leerlingen; hoe zit het? TOS-onderzoek

Zijn er vermoedens van spraak-taalproblematiek, dan kan een logopedist de spraak-taalontwikkeling van een kind in kaart brengen.

Om te weten of er sprake is van een TOS, moeten er nog meer aspecten van de ontwikkeling onderzocht worden. Dit onderzoek kan plaatsvinden bij bijvoorbeeld een Audiologisch Centrum. Een gehoortest en een intelligentieonderzoek zijn altijd onderdelen van de diagnostiek.

Behandeling TOS

Hoe kunnen kinderen met TOS geholpen worden? Belangrijk is, om zo vroeg mogelijk te beginnen met behandelen. De hersenen zijn immers het meest gevoelig voor het leren van taal vóór het zevende jaar.

Logopedie is een wezenlijke behandelvorm. Ook zijn er multidisciplinaire behandelingen, welke vallen onder de zintuiglijk gehandicaptenzorg. Ze zijn gericht op het verbeteren van de spraak-taalvaardigheden en/of op het leren omgaan met de gevolgen van de spraak-taalproblematiek, bijvoorbeeld op sociaal-emotioneel gebied.

Onderwijs

Een groot deel van de kinderen met TOS volgt regulier onderwijs. Is er extra ondersteuning nodig, dan kan men nagaan of een leerling aanmerking komt voor een onderwijsarrangement cluster 2. Er zijn drie gradaties van arrangementen: licht en medium (gericht op ondersteuning binnen het reguliere onderwijs) en intensief (speciaal onderwijs). Dit betreft zowel primair als voortgezet onderwijs.

Waar vind ik hulp en informatie?

Bent u als leraar of school op zoek naar meer (achtergrond) informatie, tips of hulp? OnderwijsXtra heeft nu voor u, een keur aan nuttige links, video's, boeken en hulpsites verzameld. Zo vindt u makkelijker en sneller de nodige informatie of hulp voor uw TOS-leerling.

 

TOS Informatie 

 
 

OnderwijsXtra - Annemiek Deij @Taalstoornis

Over de schrijfster van dit artikel

 

Dit artikel is geschreven door Annemiek Deijbehandelcoördinator en Taskforcelid Zorgprogrammering.
 
Momenteel schrijft zij een boek over TOS, met daarin feiten, ervaringen en tips per levensfase.
 
U kunt Annemiek en haar boek volgen via Twitter:  www.twitter.com/annemiek_deij.

 

Lees ook: Beter spellen door bewegen

© OnderwijsXtra

© 2011 Het maken van kopieën of printscreens van onze website(pagina's) of enige andere vorm van duplicatie zonder onze nadrukkelijke en schriftelijke toestemming is verboden.
OnderwijsXtra | Alle rechten voorbehouden | KvK 54015545
privacybeleid | disclaimer